Harmoniumaren musika fina entzuten da apal, taula baten soinu baxuek eta ahots zoli batek lagunduta; azken hori, punjaberaz, Granth Sahib guruaren ereserkiak –sijen eskritura sakratuak– abesten ari da, eta bitartean gizon-emakume talde bat Amritsarreko Urrezko Tenpluan urmaelaren inguruan dabil, Indiako iparraldeko Punjaben. Urrezko Tenplua da sijek gehien ohoratzen duten gurdwara, alegia, gurtza etxea, eta munduko erlijio gazteenetako baten jarraitzaileentzako erromes-lekua.

«Guk, sijok, oinarrizko hiru printzipiotan sinesten dugu: gure otoitzen bidez Jainkoaren izenean meditatzean, bitarteko zintzoekin bizimodua ateratzean eta gure lanaren fruituak besteekin partekatzean», kontatu du Kulwinder izeneko 23 urteko neska gazteak; baratxuriak zuritzen ari da, gaur lehen aldiz langarrera boluntario gisa etorrita.

Munduko sukalde komunitario edo langar handiena 24 orduz dago martxan, eta 100.000 laguni janaria doan zerbitzatzera irits daiteke. Urrezko Tenplua dagoen barruti ikusgarrian dago, eta 400 langile inguru ditu, jantoki komunitarioko eremu guztietan lan egiten dutenak, egunero sewa, alegia, lan desinteresatua egitera joaten diren ehunka boluntariorekin batera. Sijentzat, besteei zerbitzatzea beren kultua praktikatzeko modu bat da, eta, horregatik, askok beren diruaren eta denboraren zati bat besteei laguntzera bideratzen dute, beren fedearen praktikaren funtsezko zati gisa.

GIRO ONEAN

«Astia dudan bakoitzean langarrera itzuliko naiz sewa egitera», esan du irribarre handi batekin Kulwinderrek lurrean eserita baratxuriak zuritzen jarraitzen duen bitartean, adin desberdinetako beste lau pertsonarekin batera. «Dagoeneko lagunak egin gara; oso giro ona dago hemen».

Handik metro gutxi batzuetara, beste emakume talde bat dago lurrean borobilean eserita, alaikiro berriketan azenarioak zuritzen eta mozten dituzten bitartean. Gazteenak, 17 urteko Shabnampreet Kaurrek, bere ondoan lekua egin eta labana bat eman dit, taldera batu nadin.

«Sarawan Bodla-n bizi gara, autoz hiru ordura dagoen herri txiki batean, eta Amritsarrera etorri gara sewa egitera hiru egunez», esan du bere ama eta lehengusina aurkezten dizkidan bitartean; elkarrizketari adi jarraitzen diote, beste boluntario batek sukaldera eraman dezan azenario-dadoz katilu handi bat betetzen ari direla.

«Aita ere gurekin izan da, baina gaur erabaki du biltegian laguntzea. Urrezko Tenplura etorri ohi gara ahal dugun guztietan zerbitzu desinteresatua egitera, urtean bizpahiru aldiz. Baina hilabete batzuk barru Kanadara joango naiz ikastera. Familia daukat han, eta beste gurdwara batean sewa egiten jarraituko dudan arren, ziur nago leku berezi honen falta sumatuko dudala», azaldu du harro.

Sotoan egunean milaka pertsona elikatzen dituzten jangaiak gordetzen dira, eta lehenengo bi solairuetan 1.500 lagunentzako tokia duen jantoki komunitario bat dago. Horren erabilera txandakatuz doa, etengabe janaria zerbitzatu ahal izateko

Sijismoa XV. mende hasieran sortu zuen Nanak guruak, zeinak kasten eta klaseen sistemak baztertzen zituen, gizateriari eskainitako zerbitzuaren garrantzia azpimarratuz. Eta uste horiek praktikan jartzearen erakusgarri nabarmenenetako bat munduko ia gurdwara guztietan dauden sukalde komunitario edo langarrak dira, non bertara joaten diren guztiak bereizketarik gabe elikatzen dituzten eta boluntarioek finantzatu eta administratzen dituzten. Horren adibide da Urrezko Tenpluko langarra, lau solairuko adreiluzko eraikina, oinutsik eta burua estalita joan beharra dagoena.

Sotoan egunean milaka pertsona elikatzen dituzten jangaiak gordetzen dira, eta lehenengo bi solairuetan 1.500 lagunentzako tokia duen jantoki komunitario bat dago. Horren erabilera txandakatuz doa, horrela etengabe janaria zerbitzatu ahal izateko; jantoki bakoitza bi txandaren arteko tartean garbitzen dute, bestea hurrengo mahaikideei harrera egiten hasten den bitartean. Primeran funtzionatzen duen engranajea da, eta, horri esker, langarrak egun osoan zehar zerbitzatzen du, ia itxaron beharrik gabe.

URREZKO TENPLUAN

Lehen solairuko jangela bete berri dago eta boluntario bat ateak itxi eta jende ilara birbideratzen ari da; sarreran eman dieten ur erretilu metaliko, koilara eta katilu banarekin, bigarren pisuko jangelara sartzeko itxaroten ari dira. Altzaririk gabeko gela handi batek hartzen du jendea, eta ia isilik eta lasai, lurrean esertzen dira janaria noiz zerbitzatuko dieten zain.

«Urrezko Tenpluan kultua egitera etorri gara, eta bide batez langarrean jaten dugu», azaldu du Balawant Singh 58 urteko funtzionarioak. 54 urteko bere emaztea, Dal Ver Kaur izeneko etxekoandrea, ondoan eserita du, bere janari-anoaren zain. «Hemen jatea ere gure kultuaren parte da, nahiz eta jantokia erlijio eta klase sozial guztiei irekia dagoen. Eta hori du ederra. Denok lurrean eserita, bata bestearen ondoan, berdinak gara».

Minutu gutxiren buruan bazkaria iristen hasi da. Kuboak daramatzaten gizonek barazkiak eta arroza banatzen dituzte; beste batzuek, berriz, zumezko saskiekin chapatiak zerbitzatzen dituzte (talo forma duen ogi indiarra, otordu guztietan hartzen dena). Gazteenek orgatxo batean dakarten ura ematen diete.

«Normalean, 15 minutuan behin janaria zerbitzatzen dugu bi jantokietako batean, eta bestea garbitu egiten da. Jaietan jende gehiago etortzen da; bi jantokiak aldi berean betetzen dira, eta 30 minutuan 6.000 pertsonak jaten dute», azaldu du 64 urteko Jagmchan Singhek, ontzia eskuan hartuta erretiluetako batean arroza zerbitzatzen duen bitartean. Amritsarretik 200 bat kilometrora dagoen Anandpur Sahib hirikoa da; erretiroa hartu zuenean langarrera etortzen hasi zen sewa egitera; jangelan zerbitzatzen aritzen da eta sukaldean laguntzen.

BI GARBITEGI-ILARA

Bazkaldu ondoren, jendea eskailera batetik jaisten da, erretilu hutsa garbitzeko gunera eramateko. Han, boluntario-talde txiki bat arduratzen da erretiluak, katiluak eta koilarak garbitzeaz, bakoitza bost aldiz ere bai, berriro erabili aurretik.

Eremu horretan dago boluntario gehien, bi garbitegi-ilaratan antolatuta: batean gizonezkoak jartzen dira eta bestean, emakumezkoak. Bi ilaren amaieran, erretilu garbiak orga handietan biltegiratzen dituzte; 40.000 kabitzen dira. Gero, sarrerara eramaten dituzte, prozesu osoa errepikatzeko.

Jantoki komunitario handi honen zati garrantzitsuenetako bat bere bi sukaldeak dira. Horietan egunero, besteak beste, 2.000 kilo lekale, beste 2.000 kilo arroz, 2.500 kilo barazki eta 2.000 litro esne kozinatzen dira. Horietako bat lehen solairuan dago, eta bertan 45 urteko Satnam Singh sukalde-burua dhal edo azalik gabeko dilistez beteriko eltze erraldoi bati eragiten ari da, gaur zerbitzatzeko.

«Hogei urte baino gehiago daramatzat sutegi hauen artean lanean eta oso zorionekoa naiz egunero hainbeste jende elikatu ahal izateagatik», esan du harro Satnamek.

Satnam Singhen sukaldearen ondoan te-eremua dago. Han, boluntarioak teontziak betetzera sartzen dira etengabe, langarreko langileen, boluntarioen eta bisitarien artean banatzeko. Hor Manjit Singh eta Kashmir Singh egoten dira, langarreko bi beterano. Egunean 500 litro te esnearekin prestatzeaz arduratzen dira. Manjit Singh, Pakistanen jaioa eta 81 urte dituena, zazpi urte zituela iritsi zen Amritsarrera familiarekin, eta duela 25 urtetik hona egunero joaten da tea prestatzeko gunean sewa egitera, 62 urteko Kashmir Singh-ekin batera; azken honek 22 urte daramatza langarreko langile gisa.

EGUNEKO 24 ORDUETAN

«Eremu hau ez da inoiz gelditzen, tea esnearekin edo chai-a Indian une oro hartzen da, eta, gainera, ziurtatzen dugu haurrentzako esnea egongo dela eguneko 24 orduetan», kontatu du Kashmirrek, tea irakingo duen eltze handietako batean esnea botatzen ari dela.

Bigarren sukaldea eraikinetik kanpo dagoen eranskin ireki batean dago eta, bestean ez bezala, non butano gasarekin kozinatzen duten, hemen janaria egurrarekin prestatzen da. Hiru eltze erraldoik ia espazio osoa betetzen dute; bakoitzean 400 kilo inguru dhal presta daitezke eta horretarako lau ordu inguru behar izaten dituzte. Prozesua osoa osatzeko, chapatiak edo rotisak geratzen dira, horiek ezin baitira falta Indiako jatorduetan. Horiek hirugarren solairuan prestatzen dituzte. Orduko 4.000 chapati inguru ekoizten dituzten bi makina daude eta boluntarioek chapatiak eskuz egiteko erabiltzen dituzten hainbat lan-mahai baxu. Balwantek 63 urte ditu, eta gaur chapati makinetako bat manipulatzen ari diren hiru gizonetatik beteranoena da.

«Dagoeneko ez dakit zenbat denbora daramadan hemen lanean; 25 urte baino gehiago seguru», esan du irribarretsu, irin osoko orea, ura, olioa eta gatza makinan sartzen dituen bitartean.

Berarekin batera dago Sarvan, 50 urtekoa, sewa egiten 15 urte daramatzan mekanikaria, prozesu osoaren zati automatikoenean aritzea gustatzen zaiona.

«Hemen naiz lagungarrien, arazoren bat sortzen bada makina berrikusteaz ardura bainaiteke», azaldu du Sarvanek chapati guztiak ondo ateratzen direla egiaztatzeari utzi gabe.

Makinaren beste muturrean, boluntario bat arduratzen da chapatiak zumezko saski handi batean jartzeaz. Saskia bi jantokietara eramango du, han bana ditzaten.

Urrezko Tenpluan sartzen den oro inguratzen duen erritmo lasai, ia hipnotiko horrek langarrean jotzen du goia. Prozesuan parte hartzen duten guztien harmonia eta adeitasunari esker, otordu xume bat partekatzeak, urdaila betetzeaz gain, eskuzabaltasun eta emankortasun zirrara sakon bat elikatzen du eta, aldi berean, inguruan ditugunekiko batasuna

«Nerabea nintzela hasi nintzen langarrera etortzen tarteka sewa egitera, baina duela hiru urtetik hona egunero etortzen naiz hiruzpalau orduz. Gurasoak hil zitzaizkidan eta ahizpak ezkonduta daude eta urruti bizi dira; hemen familia giroan sentitzen naiz», azaldu du 32 urteko Hawrik, chapatien zintari arretaz begiratuz. «Denda txiki bat daukat; beraz, antola naiteke, eta egunero ordu batzuez ixten dut, langarrean nire zerbitzu komunitarioa egitera etortzeko».

Berriz ere beheko solairuan, almibarraren usainak atzealdera garamatza. Han, gizon talde txiki bat jalebiak frijitzen ari da, eta emakumeak, ladusei forma ematen. Ladusak langarrean otordu guztietan ematen dituzten gozoak dira, erritu gastronomiko honi ginga jartzeko.

Urrezko Tenpluan sartzen den oro inguratzen duen erritmo lasai, ia hipnotiko horrek langarrean jotzen du goia. Prozesuan parte hartzen duten guztien harmonia eta adeitasunari esker, otordu xume bat partekatzeak, urdaila betetzeaz gain, eskuzabaltasun eta emankortasun zirrara sakon bat elikatzen du eta, aldi berean, inguruan ditugunekiko batasuna.